Enfolèt No 15 | Mas 2026/ Noupapdòmi

Publié par siel sur 11 Mars 2026, 15:17pm

Pa gen bon gouvènans san transparans ak patisipasyon sitwayen

Elèv Collège Sacré-Coeur de Papaye bay yon bèl egzanp
 
Bon gouvènans pa konsène Leta sèlman, se yon egzijans pou tout sosyete a. Aprantisaj pratik sa yo dwe kòmanse lakay jenn yo, nan eseye aplike depi lekòl, bon pratik gouvènans, eksperimante bon jan lidèchip ki baze sou rezilta.
 
Nou kontan prezante nou ka Collège Sacré-Cœur de Papaye, yon lekòl prive nan komin Hinche. Nan Lekòl sa, direksyon an mete an plas yon mekanis ki pèmèt elèv yo patisipe nan jesyon lekòl la. Pou sa rive fèt, yo plase yon komite santral ki moute sou fòm yon gouvènman, ki gen nan tèt li yon prezidan (gason) epi yon premye minis (fanm).
 
Grégory Mathieu Joseph, prezidan an, epi chèf gouvènman an ak 75 lòt elèv fòme kabinè ministeryèl la. Misyon prensipal gouvènman sa bay tèt li, se pèmèt elèv yo aprann nan pi bon kondisyon. Men pi gwo chanjman prezidan an vle pote, se kraze baryè ant teyori ak pratik. Pou li, aprann teyori sèlman pa sifi pou Ayiti gen yon jenerasyon jenn konpetan.
 
Premye inisyativ gouvènman eskolè a te pran se te envite entèvenan ak konferansye pou bay elèv yo fòmasyon. Objektif la se louvri lespri elèv yo sou reyalite konkrè yo pral rankontre deyò klas la. Dezyèm etap la se mete atelye sou pye pou elèv yo ka egzèse pratikman sa yo aprann nan kou yo. Se yon modèl ki chèche bay konesans lan yon aplikasyon reyèl.
«Bon gouvènans pa konsène Leta sèlman, se yon egzijans pou tout sosyete a. »  

Atelye Sitwayen Pa Dòmi nan Collège Sacré-Coeur de Papaye nan Hinche.

Se nan eleksyon yo chwazi prezidan, premye minis ak divès lòt pòs. Sa montre tou yon lojik òganizasyonèl ki klè. 4 kandida te prezante nan klas filo pou pòs prezidan. Moun ki te jwenn plis vwa a te eli prezidan; dezyèm lan vin premye minis; twazyèm lan konseye; katriyèm lan sekretè deta. Kat moun sa yo ansanm chwazi rès minis yo pou fòme ekip gouvènmantal la. Depi oktòb 2025 yo an fonksyon, ak yon manda ki dire 10 mwa, ki ap fini nan mwa jiyè 2026. Gen règleman, gen manda, gen delè, gen responsablite.
 
Eksperyans sa a montre kapasite òganizasyon ak lidèchip pa yon kesyon laj sèlman. Si jèn yo jwenn espas ak ankadreman, yo ka dirije, planifye, pran desizyon, rann kont. Se nan sans sa a Grégory Mathieu Joseph di si li ta gen chans rankontre Premye minis an plas la, li t ap mete aksan sou yon reyalite souvan neglije : jèn ayisyen gen potansyèl, men yo souvan pa jwenn sipò pou devlope kapasite yo. Lèfini, li t ap pwopoze entegre kou lidèchip nan pwogram fòmasyon lekòl yo pou fòme jenerasyon ki pa sèlman aprann, men ki konnen kijan pou dirije ak pran inisyativ.
 
Men Gregory pa kanpe la. Yon lòt enkyetid li t ap pataje ak PM lan se pwoblèm metòd nan nouvo segondè a. Pou li, pwogram akademik lan poko fin ateri, sa ki gen gwo konsekans sou elèv yo. Li enpòtan pou responsab edikasyon yo gade sa ki pa mache pou elèv ki fini lekòl yo, pou yo pa soti sèlman ak yon diplòm, men ak yon konpetans oswa yon metye ki ka sèvi yo nan lavi.

« Bèl diskou pap ka ranplase volonte politik reyèl pou konbat kriminalite ak gang nan peyi a. »

Transparans: yon kondisyon pou yon lòt demen
 
Chak jou ki pase, chay lavi a vin pi lou sou do majorite sitwayen nan peyi a. Moun ap viv ak laperèz, ak ensètitid, ak santiman Leta pa wè yo, pa tande yo, pa pwoteje yo. Gouvènman pase yo pa rive òganize enstitisyon yo pou reponn ak pwoblèm sosyal yo. Se la a nesesite tranzisyon an te sòti. Li se yon repons ki dwe bay ak yon kriz ki deja depase limit nòmal li.
 
Nenpòt ekip ki pran responsabilite pou jere peryòd enterimè a ap eritye chay echèk ekip ki pase yo sou zepòl li. Aprè manda Konsèy Prezidansyèl Tranzisyon (KPT) an te fini, Premye minis Alix Didier Fils-Aimé twouve li kòm sèl kòk chante nan tèt peyi a. Li vin pi enpòtan pou nou goumen akoz gouvènman enterimè sa yo tounen moman piyaj ak satisfaksyon enterè pèsonèl. Gen yon minimòm peyi a ap tann, yon minimòm ki pa negosyab.
 
Kesyon sekirite a pa yon slogan. Li pa dwe van pou politisyen ak òmdafè kowonpi ale lagonav. Li gen yon enpak dirèk sou lavi nou tout, e li rete youn nan pi gwo pwoblèm pou rezoud anndan peyi a. Aprè echèk KPT a, nouvo ekip sa bay plis kè sote toujou, poutèt li pa parèt klè pwoteksyon lavi, diyite ak byen sitwayen yo se yon priyorite. Sitwayen yo mande rezilta. Bèl diskou pap ka ranplase volonte politik reyèl pou konbat kriminalite ak gang nan peyi a.

Transparans pa yon favè. Se yon yon dwa. Se yon lòt kondisyon esansyèl pou bon jesyon fèt pandan tan gouvènman enterimè a. Peyi a twò lontan wè gwo desizyon ki pran nan fè nwa, anba tab, ak yon seri moun ki pap defann enterè nasyon an. Gouvènman enterimè a dwe koupe fache ak pratik sa, kiltive transparans nan fason li jere resous yo ak pran desizyon yo. Konfyans ant sitwayen yo ak Leta pap rekonstwi ak deklarasyon, men pito ak aksyon ak rezilta.
 
Akò 3 avril la jisteman te sèvi kòm baz pou trase limit yo: yon misyon tanporè, sekirite kòm priyorite, òganize eleksyon yo, enstalasyon yon ògàn kontwòl, zewo tolerans pou koripsyon ak konfli enterè. Limit sa yo te klè pou tranzisyon an pat yon objektif an li menm, men yon wout pou n sòti nan kriz la. Malerezman, KPT a twonpe tout moun, e li echwe. Kesyon an kounye a, èske gouvènman ki monte an ap pran menm wout ak KPT a, oswa chwazi pran yon lòt chimen ?

«Transparans pa yon favè. Se yon dwa.»

Patisipasyon Nou Pap Dòmi nan elaboration yon dokiman pou Konbat Koripsyon

An desanm 2025, Ansanm Kont Koripsyon (ECC) ak sipò PNUD, te pibliye Feuille de Route Consensuelle autour de la Lutte Contre la Corruption, yon dokiman divès aktè sektè piblik ak sosyete sivil la travay sou li pandan plizyè mwa nan dis depatman peyi a. Se yon rezilta refleksyon serye ak onèt pou trase yon chimen konkrè pou mete fen ak anpil ane gouvènans kawotik nan jesyon lajan piblik, epi raple pèp ayisyen bouke tann moun ki nan pouvwa yo ki gen pou rann kont.

Se nan konviksyon sa a Nou Pap Dòmi te patisipe kòm òganizasyon patnè nan demach kolektif sa ki mennen nan elaborasyon dokiman sa. Pwosesis la se yon pati nan liy aksyon nou ki toujou chita sou mobilizasyon sitwayen ak defans enterè kolektif la. Nou Pap Dòmi te pote kontribisyon l kòm yon òganizasyon endepandan nan lide pou tabli yon baz dyalòg ak angajman klè pou konbat koripsyon, jwenn plis transparans ak jistis nan peyi a pou yon chanjman pwofon ki ka ede rezoud kriz la. Nou kwè yon lòt mòd gouvènans posib nan mete fòs nou ansanm.

Eleksyon pou jèn k ap vote premye fwa
 
Toujou nan kad pwojè Sitwayen Pa Dòmi, Nou Pap Dòmi te òganize madi 3 mas pase a yon Space ak Monique Clesca ak Etzer Emile sou tematik “Eleksyon pou jèn k ap vote premye fwa”. Diskisyon an pote anpil refleksyon sou plas jèn yo nan pwosesis elektoral la ak sou defi patisipasyon yo nan pwochen eleksyon yo.
 
Anplis de patisipasyon jèn yo ki fondamantal nan pwochen eleksyon yo, diskisyon an te panche tou sou modèl eleksyon ki fèt nan peyi a pandan 25 dènye ane yo. Li te klè pou entèvenan yo, kalite eleksyon sa yo fè pati motè kriz ki gen nan peyi a. Ou ka koute tout space la sou page YouTube nou an.
 
																		Randevou ak Listwa
 
Si pou gouvènman enterimè ki la a reyisi, li pa ta dwe suiv wout gouvènman anvan li yo te pran ak peyi a. Li dwe konprann lè li pa travay nan transparans, se jarèt l ap bay koripsyon ak enpinite epi kontinye chita mefyans popilasyon an gen nan li. Pèp Ayisyen dwe wè klè nan chak desizyon ak nan chak goud k ap depanse nan non li. 
 
Nou menm sitwayen, nou pa dwe ret tann. Mande kont. Poze kesyon. Egzije repons. Rete veyatif. Se nan vin sitwayen aktif nou ka bati yon demokrasi ki gen sans. Transparans pa janm dwe yon favè. Se yon dwa fondamantal nou dwe reklame chak jou.

																		Rete vijilan

																		Rete mobilize
 
Nou Pap Dòmi

																		Mèsi dèske w li epi pataje enfolèt sa a.

																		Ekri nou

																		kontak@noupapdomi.org

																		Suiv nou

																		Vizite sit nou  

																		Suiv Chèn WhatsApp nou

																		https://whatsapp.com/channel/0029Vb6xcfq5vKA2MMrcBC1L

Partager cet article

Repost0

Précédent Suivant

Enfolèt No 15 | Mas 2026/ Noupapdòmi

Partager cet article

Vous aimerez aussi :

Commenter cet article